Cây Ngưu Tất trong điều trị xương khớp

Ngưu tất là một vị thuốc đóng vai trò quan trọng trong nhiều bài thuốc dân gian. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về đặc điểm và công dụng của nó.

Cây Ngưu tất còn được gọi là hoài ngưu tất, cỏ xước hai răng,  … Tên khoa học là Achyranthes bidentata, thuộc họ dau dền. Cây có khả năng chữa trị xương khớp

Cây Ngưu tất

Đặc điểm sinh học của cây ngưu tất

Ngưu tất là loại cây lâu năm, thân thảo, cao khoảng 60 cm đến 110cm. Ở nước ta, cây Ngưu tất trồng ít khi cao quá 1m. Thân cây có 4 cạnh, phình to lên ở các đốt như gối trâu lên gọi là ngưu tất.

Rễ gồm có rễ cái và xung quanh có rễ con. Rễ cái tuy nhỏ nhưng nạc, màu trắng ngà và sẽ chuyển màu hơi hồng, trong, dẻo sau khi chế biến

Lá mọc đối, dài từ 5cm – 10cm, rộng từ 2- 4cm, phiến lá hình trứng đầu nhọn.

Cụm hoa mọc thành bông ở đầu cành hoặc kẽ lá, hoa ở nách những lá bắc. Cây ra hoa từ tháng 5 đến tháng 9. Quả bế hình bầu dục, trong chứa một hạt hình trụ.

Cây ngưu tất được trồng ở Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Nepal và Việt Nam . Ở Việt Nam, ngưu tất phân bố đều khắp các vùng trong cả nước

Lưu ý phân biệt Phân biệt cây ngưu tất và cây cỏ xước:

Cỏ xước có thể dùng thay cho Ngưu tất nhưng tác dụng kém nhiều so với Ngưu tất. Để phân biệt nhanh chóng ta có thể căn cứ vào một số đặc điểm như:

Cây cao khoảng 60 cm đến hơn 1m là cây ngưu tất, còn bụi thấp chừng 30 đến 40 cm là cỏ xước. Nhổ lên xem rễ, rễ cỏ xước rất nhiều rễ con, rễ cái bị gỗ hoá còn rễ ngưu tất ít rễ con hơn, rễ cái nạc và to hơn

Thành phần của cây ngưu tất

Thành phần trong ngưu tất chủ yếu là protide, glucide, có chứa acide oleanolic. Hạt có chứa hentriacontane và saponin… Ngoài ra còn có thêm muối kali, inokosteron và ecdysteron.

Bộ phận dùng: Chủ yếu dùng rễ cây

Thu hoạch rễ ngưu tất nên chọn thời điểm vào mùa đông là tốt nhất. Khi lá thân khô héo đào lấy rễ, làm sạch đất, loại bỏ rễ sâu, phơi đến khô, sau đó bảo quản để dùng dần.

Nông dân phơi ngưu tất

Công dụng của cây ngưu tất

Ngưu tất có vị đắng, chua, bình, không độc. Đây là loại cây có tác dụng tốt trong việc chữa các chứng bệnh viêm khớp, mạnh gân cốt, phá huyết, hành ứ, bổ can thận, lợi tiểu, kinh nguyệt khó khăn, sản hậu ứ huyết đau bụng, giúp hạ cholesterol trong máu và hạ huyết áp, ngoài ra còn một số tác dụng khác nữa….

Trong đông y, ngưu tất đã được sử dụng làm một vị thuốc truyền thống, có vai trò quan trọng trong nhiều bài thuốc dân gian.

Rễ cây ngưu tất

Một số bài thuốc từ cây ngưu tất

  1. Chống bại liệt, phong thấp, teo cơ, co giật:

Cách dùng: Lấy  từ 40g đến 60g ngưu tất, sau đó đem sắc lên để uống nhiều lần trong ngày.

  1. Người bị thương có tụ máu hoặc chân tay nhức mỏi:

Cách dùng: Lấy 100g ngưu tất, 50g huyết giác và 30g sâm đại hành , tất cả đem ngâm rượu trong thời gian khoảng 30 ngày. Mỗi lần chỉ uống 10-15ml, mỗi ngày uống 2 lần, uống từ 10 ngày trở lên.

  1. Bài thuốc mạnh gân cốt, trừ phong thấp, chữa mỏi gối, đau lưng, chân tay yếu, tráng dương, tán hàn, hòa huyết mạch, chóng mặt, hoa mắt:

Cách dùng: Lấy ngưu tất (xuyên) 30g, ngưu tất (hoài) 15g, hồ cốt 45g, sinh địa 30g, đương quy 30g, đỗ trọng 30g, ý dĩ nhân 30g, tỳ giải 30g, tiên linh tỳ 30g, kim anh 15g, Đan sâm 15g, phụ tử 15g, phòng phong 15g, sơn thù 15g, thạch hộc 15g. Tất cả mang giã nát, rồi cho vào túi vải, để vào bình ngâm với 3 lít rượu.

Thời gian ngâm tùy thuộc theo mùa: mùa đông hoặc thu thì ngâm 9 ngày, mùa xuân hoặc hạ thì chỉ cần ngâm 7 ngày. Uống 2 ly mỗi ngày lúc bụng đói.

  1. Điều trị thấp khớp đang sưng:

Cách dùng: Dùng 16 gam ngưu tất, 20 gam phục linh, 16 gam  hy thiêm thảo, 16 gam nhọ nồi, 12 gam thương nhĩ tử, và 12 gam ngải cứu. Tất cả sao vàng, trộn chung lại, sắc lấy 3 lần nước thuốc, chia làm 3 lần uống trong ngày. Uống liên tục 7-10 ngày.

  1. Chữa viêm đa khớp dạng thấp:

Cách dùng: Dùng 20g rễ cỏ xước tẩm rượu sao, 16g tang ký sinh, 12g độc hoạt, 12g tục đoạn, 16g dây đau xương, 12g thục địa, 12g đương quy, 12g đảng sâm, 12g bạch thược, 8g quế chi, 12g tần giao, 8g xuyên khung, 6g cam thảo, 6g tế tân. Sắc thành 1 thang uống 3 lần mỗi ngày, uống liên tục trong vòng 10 ngày.

  1. Chữa huyết hư, kinh nguyệt không đều:

Cách dùng: Dùng 20g rễ cỏ xước, 30g rễ gai (gai lá làm bánh),16g ích mẫu, 16g cỏ cú và 16g nghệ xanh. Tất cả mang sắc uống thành 1 thang, mỗi ngày 1 thang chia thành 3 lần uống, uống liên tục 10 ngày.

  1. Điều trị tắc kinh, bế kinh: 

Cách dùng: Dùng ngưu tất và ích mẫu mỗi loại 10g mà sắc uống trong ngày.

  1. Chữa viêm thận, viêm gan, viêm bàng quang, đái đỏ, đái ra sỏi, đái vàng thẫm:

Cách dùng: Dùng 15g ngưu tất, 15g mộc thông, 15g mã đề, 15g cỏ tháp bút, 15g sinh địa và 15g rễ cỏ tranh. Tất cả sắc lên lấy nước, cho thêm 15g bột hoạt thạch uống thành 3 lần trong ngày.

  1. Chữa phù thũng, suy thận, vàng da, nặng chân:

Cách dùng: Dùng 30g rễ ngưu tất, 30g mã đề cả cây, 30g cúc bách nhật cả cây, và 30g cỏ mực . Tất cả đem sắc thành 1 thang uống 2 đến 3 lần trong ngày. Uống liên tục từ 7-10 ngày.

  1. Chữa nhức đầu, chóng mặt, ù tai, rối loạn tiền đình, tăng huyết áp, đau nhức dây thần kinh, khó ngủ:

Cách dùng: Lấy 30g ngưu tất và 20g hạt muồng sao mang sắc uống, mỗi ngày 1 thang.

  1. Điều trị nhồi máu cơ tim, huyết áp cao, xơ vữa động mạch, cholesterol cao:

Cách dùng: Dùng 5g rễ khô ngưu tất, 10 cây thành ngạch (đỏ ngọn), cho 3 bát nước vào đun tới khi còn 1 bát. Uống sau mỗi bữa ăn 30 phút, uống liên tục 2 tháng, nghỉ 3 ngày rồi tiếp tục uống đợt 2. Thông thường mỗi người chỉ cần uống 3 đợt là hiệu quả.

  1. Trị sốt, sổ mũi:

Cách dùng: lấy 30g ngưu tất và 30g đơn buốt sắc cùng để lấy thuốc, chia làm 2-3 lần uống trong ngày.

  1. Chữa sổ mũi do chứng viêm mũi dị ứng:

Cách dùng: Dùng 30g rễ ngưu tất, 30g đơn buốt và 30g lá diễn. Cho 400ml nước vào để sắc tới khi còn 100ml, uống khi còn ấm. Uống liên tục trong 10 ngày.

  1. Chữa quai bị:

Cách dùng: Giã nhuyễn ngưu tất, chế nước súc miệng và uống . Đồng thời lấy lượng bã vừa đủ đắp vào vùng quai bị sưng đau.

Lưu ý khi dùng ngưu tất: Người nào tỳ hư, ỉa chảy, mộng tinh, di tinh, hoạt tinh, phụ nữ hành kinh quá nhiều và phụ nữ đang mang thai kiêng không dùng vị thuốc này.

Trên đây là những thông tin hữu ích giúp bạn hiểu rõ hơn cây ngưu tất cũng như những tác dụng kì diệu của nó. Hi vọng bài viết này sẽ giúp  cho các bạn có thể sống khỏe mỗi ngày.

dotatloi

Sau mấy chục năm lăn lộn với việc sưu tầm nghiên cứu dược liệu, Đỗ Tất Lợi đã biên soạn được bộ sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam xuất bản đến nay là lần thứ 11. Đây là một công trình nghiên cứu rất có giá trị ở trong nước cũng như ở nước ngoài. Trên cơ sở cuốn sách này, năm 1968 Hội đồng chứng chỉ (khoa học) tối cao Liên Xô đã công nhận học vị Tiến sĩ khoa học cho dược sĩ Đỗ Tất Lợi. Năm 1983, tại Triển lãm hội chợ sách quốc tế Matxcơva, bộ sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam được bình chọn là một trong bảy viên ngọc quý của triển lãm sách.

Bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.