Điều hòa kinh nguyệt bằng ích mẫu

Ngay từ xa xưa, ông cha ta đã biết được công dụng tuyệt vời của cây ích mẫu đối với phụ nữ. Đông y cho rằng ích mẫu có vị cay đắng, tính mát đi vào kinh can và tâm bào. Để hiểu cụ thể chúng ta cùng tìm hiểu bài viết sau đây.

Đặc điểm thực vật

Cây ích mẫu

Cây ích mẫu có 2 loài là Leonurus artemisia L và Leonurus sibiricus L

  • Leonurus artemisia(Lour.). Là loại cây thảo, sống hàng năm hay 2 năm, thường cao 0,5 -1m. Thân vuông mọc đứng có nhiều rãnh dọc và lông mịn, ruột xốp. Lá mọc đối, lá gốc gần như tròn, có răng cưa nông, hai mặt đều có lông mềm như nhung, lá ở giữa đài, xẻ sâu thành thùy hẹp, không đều, các thùy có răng cưa nhọn, lá ở ngọn ngắn, ít xẻ hoặc nguyên. Cụm hoa mọc thành vòng dày đặc ở kẽ lá đường kính 2 – 2,5 cm, lá bắc hình giùi ngắn hơn đài, đài hoa dài  5 – 6 mm hình chuông, có 5 răng nhọn, có lông, tràng hoa dài 1 cm hay hơn có màu trắng hồng hay tím hồng, mặt ngoài có lông, môi trên hình trứng, hơi cong, môi dưới dài bằng môi trên nhưng hơi hẹp hơn, chia 3 thùy, thùy dưới rộng, nhị 4, dính vào giữa ống tràng. Quả bế 3 cạnh, nhẵn, khi chín có màu nâu sẫm. Mùa hoa vào tháng 3 – 5, mùa quả vào tháng 6 – 7.
  • Leonurus sibiricus L: Loài ích mẫu này có đặc điểm khác loài trên là: Cây nhỏ hơn, cao khoảng 0,2 – 0,8 m, phiến lá giữa xẻ rất sâu, sát tận gân lá, lá ở ngọn xẻ 3 thùy, thùy giữa lại xẻ 3 thùy nữa. Cụm hoa có đường kính 3 – 3,5 cm, hoa có môi dưới ngắn bằng ¾ môi trên.

Phân bố và thu hái

Ở Việt Nam, cây ích mẫu mọc hoang trên những vùng đất ẩm ở bãi sông, phân bố chủ yếu ở vùng đồng bằng và Trung du Bắc Bộ.

Tuy nhiên ích mẫu chủ yếu được trồng bằng cách gieo hạt vào tháng 10 trên những luống rộng 1m cao 20 – 25 cm. Mật độ 25 x 30 cm một cây. Cây ích mẫu ưa sáng và ưa ẩm. Cây sinh trưởng nhanh trong mùa hè và lụi vào khoảng giữa mùa thu. Cây có khả năng tái sinh chồi mạnh khi cây bị cắt sát gốc.

Cây ích mẫu được thu hoạch vào mùa hè khi hoa chớm nở. Người ta cắt cây về rũ sạch đất cát, phơi hay sấy khô.

Ích mẫu chặt khúc và phơi khô

Quả ích mẫu (sung úy tử) thu hái vào mùa thu khi quả chín, cắt cả cây, phơi khô, đập và rũ lấy quả (thường gọi là hạt). Quả màu nâu bóng, dài 1 – 2 mm.

Thành phần dược liệu

Dùng phần trên mặt đất có nhiều lá (Herba Leonuri) (ích mẫu thảo) và quả ích mẫu (Fructus Leonuri) (thường gọi là hạt hay sung úy tử).

Trong lá cây ích mẫu Leonurus sibiricus L. có chứa các thành phần như alcaloid (leonurinin, leonuridin, leonurin), tanin, chất đắng, saponin, flavonoid (rutin), tinh dầu (vết).

Theo nghiên cứu của Viện Dược liệu Trung ương, ích mẫu có 3 alcaloid (trong đó có alcaloid có N bậc IV), 3 flavonoid (trong đó có rutin) một glycosid có khung steroid.

Tác dụng của ích mẫu

  • Theo đông y cho rằng ích mẫu có vị cay đắng, tính mát, đi vào kinh can và tâm bào nên có tác dụng hoạt huyết, khứ ứ, sinh tân (thải huyết ứ, sinh huyết mới), tiêu thủy.
  • Ích mẫu còn có tác dụng trị nhiều bệnh cho chị em như điều kinh, chữa kinh nguyệt không đều(rối loạn kinh nguyệt), đau bụng kinh, kinh nguyệt ra nhiều, máu ứ tích tụ sau khi sinh đẻ, làm an thai, giảm đau, dễ đẻ, thông kinh, chữa phù nề cổ trướng…
  • Hạt ích mẫu dùng làm thuốc phụ khoa, làm cho dạ con mau co lại, co tử cung, làm thuốc lợi tiểu.
  • Đặc điểm của hạt ích mẫu: vị cay, tính hơi ấm, tác dụng bổ can thận, ích tinh, sáng mắt, bổ huyết, hoạt huyết và điều kinh. Mỗi ngày dùng 6 – 12g thân lá hoặc hạt sắc uống. Tuy nhiên, nếu dùng ích mẫu quá liều có thể gây sảy thai.
  • Cách dùng: hằng ngày dùng 10 – 30gram ích mẫu nấu, sắc, hãm lấy nước uống, hoặc cũng có thể dùng cây nấu thành cao. Có thể dùng riêng hoặc phối hợp ích mẫu với ngải cứu, hương phụ, nghệ đen.
  • Đối với mụn nhọn: lấy cây ích mẫu tươi giã nhỏ đắp vào chỗ bị mụn, nhọt, viêm da, lở ngứa, sưng vú, chốc đầu.

Một số bài thuốc dùng ích mẫu

Ích mẫu sắc nước uống

Đối với bệnh kinh nguyệt không đều, thấy kinh trước kỳ (ngắn vòng), kinh ít, đau bụng trước khi thấy kinh: dùng 20g thân lá ích mẫu sắc uống 10 ngày kể từ ngày thứ 14 sau kỳ kinh.

Đối với bệnh viêm thận cấp và phù thũng: dùng ích mẫu tươi 180 – 240g, nấu với 700ml nước và cô lại còn 300ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Ích mẫu chữa sau khi đẻ phù thũng, hoặc có thai đi đứng nhiều, xuống máu chân: dùng ích mẫu 20g, ngưu tất, rau dừa nước mỗi vị 15g sắc uống.

Đối với người suy nhược toàn thân và khô gầy ở phụ nữ: ích mẫu 30 – 60g, nấu với trứng gà hay thịt gà, ăn bình thường.

Thuốc bổ huyết điều kinh bằng ích mẫu: ích mẫu 80g, nghệ đen (nga truật) 60g, ngải cứu 40g, hương phụ 40g, hương nhu 30g. Tất cả đem sao vàng tán bột thật mịn, luyện với mật và làm thành viên, mỗi viên to bằng hạt đậu xanh. Uống ngày 3 lần, 20 viên / 1 lần.

Hạt ích mẫu (hay sung úy tử): có thể chữa phù thũng, thiên đầu thống, thông tiểu. Liều dùng: lấy 6-12g quả ích mẫu sắc lấy nước uống.

Một số món ăn trị bệnh từ ích mẫu

món ăn chế biến với ích mẫu

Các trường hợp bế kinh, mất kinh dùng món “Đậu đen hầm ích mẫu thảo”. Cụ thể: ích mẫu thảo 30g (gói trong vải xô), đậu đen 30g, đường đỏ 30g. Đun cho đến khi đậu đen chín nhừ thì vớt bỏ bã thuốc, thêm 30ml rượu khuấy đều là được. Món này cũng rất dễ ăn và bổ dưỡng.

Trị phụ nữ kinh nguyệt không đều: dùng “Canh trứng gà ích mẫu”. Gồm ích mẫu thảo 50g, hồng hoa 10g, sài hồ 10g, trứng gà 2 quả. Tất cả đem nấu, khi trứng chín thì đập bỏ vỏ trứng, đặt 2 cái trứng đã chín vào nồi nấu tiếp. Sau đó vớt bỏ bã thuốc, cho thêm vào ít đường và gia vị, ăn trứng và uống nước canh, chia ăn sáng và tối.

Trị bế kinh, tắt kinh sớm do huyết hư suy nhược cơ thể, dùng “Chè ích mẫu đại táo: ích mẫu thảo 30g, đại táo 30 quả, gừng tươi 20g, đường 60g. Tất cả cùng đem nấu nước cho uống thay nước chè. Ngày sắc 1 lần, cho uống trong ngày. Uống vào trước kỳ kinh 5 – 10 ngày liền.

Lưu ý:

  • Không dùng ích mẫu cho người huyết hư không ứ, đồng tử giãn.
  • Phụ nữ đang trong thời kỳ kinh nguyệt  không nên dùng.
  • Phụ nữ đang mang thai uống quá liều có thể gây tai biến chảy máu nhiều, sẩy thai.

Như vậy chúng ta có thể thấy ích mẫu có nhiều tác dụng tuyệt vời đối với phụ nữ. Nếu có nhu cầu dùng các sản phẩm được điều chế từ ích mẫu bạn có thể tham khảo qua website https://caythuocchuabenh.vn  để được tư vấn và biết thêm thông tin chi tiết.

Bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.